پایگاه اینترنتی دکتر قلعه نویی
 
 
 

حشرات یکی از پیچیده ترین مظاهر خلقتند. فراوانی تعداد، تنوع، رنگ، گوناگونی شکل ظاهری و تفاوت های بسیار در روش زندگی آنها و گستردگی آنها در تمامی زوایای کره زمین، آنها را یکی از شاخص ترین رده های جانوری قرار داده است. تعداد حشرات بسیار زیاد است. تخمین زده می شود که متوسط جمیعت حشرات در هر مایل مربع، برابر جمعیت انسانی در دنیا می باشد. در حدود یک میلیون گونه حشرات شناسایی شده است که فقط یک درصد آنها برای انسان مفید است. شش راسته از حشرات شامل 86 خانواده به عنوان پارازیت شناخته شده اند. این راسته شامل سخت بال پوشان، دوبالان، بال غشائیان، بال پولک داران، بال توری ها و بال چین خوردگان می باشد. مشخصات عمومی حشرات: بدن حشرات تقارن دو طرفه دارد و از سه قسمت به نام های سر، سینه و شکم مجزا ( Insecta )  تشکیل شده است. پوشش از کیتین و کوتیکول به عنوان اسکلت خارجی دارند.بدن بندبند دارند(Arthropoda ). بال دار یا بی بال اند. اجزای دهانی بر حسب شرایط زیستی و نوع تغذیه در حشرات گوناگون متغیر است.اندام های جنسی نر و ماده از هم جدا هستند و لقاح درونی دارند.مراحل رشد به صورت مستقیم یا غیر مستقیم  می باشد. تولید مثل در حشرات: از دو طریق جنسی و غیر جنسی صورت میگیرد به علاوه تولید مثل ممکن است به روش هایی مانند: 1- نئوتنی: این روش نوعی تولید مثل دو جنسی پیش رس است، یعنی در برخی پوره ها دستگاه تناسلی به سرعت رشد می کند و وظیفه تکثیر و تولید مثل را بر عهده می‌گیرد، مانند موریانه ها. 2- بکرزایی: گاهی تولید مثل در حشرات بدون دخالت جنس نر صورت می گیرد که این حالت را بکرزایی میگویند و بر دو نوع است: الف) اختیاری مانند زنبور عسل.   ب) اجباری مانند شته ها و شپشک ها.  3- هرمافرودیسم: برخی حشرات دو جنسی هستند مانند شپشک ها استرالیایی. 4- چند جنینی: برخی حشرات تخم هایشان حاوی چند جنین می باشد و از یک تخم چند نوزاد حاصل می شود مانند: زنبورهای پارازیت  Encyrtus. 

دیاپوز در حشرات: برخی حشرات در یک مرحله از زندگی فعالیت حود را متوقف می کنند که علت آن یا عوامل نا مساعد محیطی است که به این حالت استراحت ( Arrest ) می گویند و یا این توقف در اثر ترشح هورمون هایی در بدن حشره می باشد که دیاپوز نام دارد.

به طور کلی دلایل ایجاد کننده آفات عبارتند از: 1- تغییر در عملیات کشاورزی  2- مصرف سموم آفت کش. 3- استفاده بیش از حد از زمین های زراعی 4- کشت نباتات اصلاح شده ( حساسیت لوبیا چشم بلبلی مشهد به سوسک (  Callosobruchus- Machutatus ). 5- سیستم تک کشتی 6- ورود محصولات کشاورزی و به همراه این محصولات ورود آفات جدید. 7- تغذیه نامناسب گیاه، مثلاً : طغیان شپشک Aonidiella در اثر کمبود ازت. یا طغیان شپشک Lepidosaphes  در اثر زیادی ازت. 8- شرایط آب و هوایی. 9- بالا رفتن سطح زندگی و افزایش جمعیت. 10- انهدام و تخریب جوامع زیستی. یک  مثال از علل طغیان آفات: مثلاً علل طغیان سن گندم ( سم پاشی های مداوم، گسترش بی رویه کشت غلات دیم، چرای بی رویه دام ها).

اصول مبارزه با آفات: 1- اصول اقتصادی   2- اصول اکولوژیکی   3- اصول استراتژیکی    4- اصول تاکتیکی  اصول اقتصادی برای  مبارزه با آفات گیاهی:  در اصول اقتصادی سطح تعادل، آستانه زیان اقتصادی و سطح اقتصادی هر آفت تعیین می شود. الف)  سطح زیان اقتصادی  E.I.L حداقل تراکمی است که در آن هزینه مبارزه با آفت برابر یا کمتر از زیان ناشی از آفت می باشد ب)  آستانه زیان اقتصادی E.T تراکمی است که در آن باید آماده مبارزه با آفت باشیم و پایین تر از سطح زیان اقتصادی می باشد. ج) سطح تعادل عمومی جمعیت E.P عبارت است از میانگین تراکم جمعیت افت مورد نظر در طول سالیان دراز در منطقه.

سطح زیان اقتصادی Economy Infection Level توسطStem et al., 1959  بیان شد: سطح زیان اقتصادی EIL حدی برای جمعیت یک حشره است که به عنوان یک آفت مطرح می شود و زیان آن در سطحی است که نیاز به کنترل اکولوژیکی یا سایر روش های دیگر دارد و در واقع EIL در تفکیک حد آفت بودن یک حشره بسیار ارزشمند است. هر جمعیتی در صورت فراهم شدن شرایط محیطی مناسب برای مدت معینی افزایش می یابد، اما سرانجام اثرات منفی ناشی از کاهش غذا، افزایش شکار گری، پارازیتیسم و شاید تاثیر فاکتورهای درونی جمعیت (مانند کاهش تولید مثل در جمعیت) در تراکم بالا، از افزایش بیشتر جمعیت جلوگیری می کند و تراکم جمعیت بیش از آن حد نخواهد رفت و جمعیت آن در حد طبیعی یا حد گنجایش ( Carrying Capacity) نوسان خواهد داشت اگر این سطح تعادل با افزایش یک جمعیت EIL بالا رود و حشره در شرایط مناسبی از سلامتی، راحتی، تبادلات یا سایر مزایا قرار گیرد، در این حالت حشره به عنوان آفت تلقی می شود و کوشش برای کنترل آن انجام می شود. شکل1: رابطه بین سطح زیان اقتصادی EIL  و تعادل طبیعی جمیعتK. هنگامی که  K متجاوز از EIL شود، حشره به صورت آفت در می آید. به طور ایده‌آل کنترل اکولوژیک حشره به دنبال پایداری اکوسیستم است به طوریکه سطح تعادل عمومی جمعیت آفت همیشه در زیر سطح  EIL باشد. نظریه EIL یکی از اصطلاحات بسیار مهم در پیشرفت فناوری حشرات آفت بوده است.

شكل1

اصول اکولوژیکی برای  مبارزه با آفات گیاهی  شامل اصول هوفاکر در اکولوژی حشرات: 1- اصل تغییر ژنتیکی 2- اصل سازش با محیط  3- اصل تغذیه   4- اصل تولید مثل  5- اصل رشد و نمو و جلوگیری از رشد و نمو  6- اصل جبران و ثبات  7- شکار و شکار چی   8- اصل جایگزینی رقابتی   9- اصل همکاری بین گونه ای یا درون گونه ای   10- اصل تحرک   11- فلسفه جدایی ناپذیر بودن از طبیعت. روش مبارزه اکولوژیکی با آفات: کنترل اکولوژیکی از طریق موارد زیر بر روی کاهش حشرات نقش ایفا می کند: 1- تناوب زراعی و استفاده از ارقام زود رس با دوره رشد کوتاه.  2- استفاده از کشت مخلوط. 3- انتخاب مزراع با اندازه کوچکتر و طراحی یک اکوسیستم بسته یا نیمه بسته.4-کاهش شخم با حفظ زمینه هایی از علف هرز در حد قابل تحمل. اکوسیستم باز: یک اکوسیستم زراعی ساده است که به طور فزاینده ای صرف کشت های تک محصولی می شود و حاصل آن افزایش جمعیت آفات و کاهش تنوع گونه ای است.اکوسیستم بسته: مانند یک جنگل با درختان خزان کننده یا مزارعی که کشت مخلوط در آن قرار میگیرد . در این اکوسیستم زنجیره های غذایی ثابت است. محققانی بنام Risch 1983; Altieri, 1994  بیان کردند که در سیستم های زراعی که کشت مخلوط صورت می گیرد، فراوانی گیاهخوران کمتر است. در بیشتر تحقیقات گونه های گیاهی دیگر را، با میزبان اولیه گیاهخوار اختصاصی در هم آمیختند و این منجر به کاهش جمعیت های گیاهخوار اختصاصی شد. در کشت مخلوط، حلقه های ارتباطی داخلی بیشتری درون شبکه های غذایی توسعه می یابند و این حلقه ها پایداری بیشتری را موجب می شود که در نتیجۀ آن طغیان آفات کمتری اتفاق می افتد. مسلم است که بیشتر شبکه های غذایی مرتبط، متشکل از حلقه های وابسته به تراکم هستند. کشت مخلوط ، مشکلات آفات را نسبت به تک کشتی کاهش می دهد. در کشت مخلوط گیاهان از طریق مقاومت جمعی، اثر آفات گیاهخوار را کاهش می دهند، که در حضور گیاهان متنوع ، جهت گیری گیاهخوران اختصاصی را نسبت به میزباهایشان مختل می کند. هنگامی که خیار به صورت بینابینی با ذرت و لوبیا کشت می شود، جابجایی سوسک های خیار و کفشدوزک های شکارگر به مراتب کمتر از جابجایی این حشرات در تک کشتی است که تمایل دارند روی گیاهان جداگانه بمانند. مثال: گیاهخواران اختصاصی مانند شته های کلم، روی کلم های کشت شده در زمینهای پوشیده از علف های هرز، در مقایسه به جمعیت همین حشرات روی کلم های کشت شده روی خاک های بدون پوشش یا مالچ های پلاستیکی، کمتر است. هنگامی که علف های هرز، به بلندی کلم ها برسند، اثر علف های هرز تشدید می شود و عملاً کلم ها را در بین خود مخفی می کنند.( Horn; 1981 ).

 

اصول استراتژیکی برای مبارزه با آفات گیاهی: در این اصول روش های اندازه گیری حشرات بررسی می شود. روش های نمونه برداری از حشرات : الف) تخمین نسبی: اندازه گیری در یک زمان و مکان معین نبوده و معولاً به صورت مقایسه ای انجام می گیرد. ب) تخمین مطلق: تعداد را به طور مطلق و در واحد سطح یا حجم می سنجند.    ابزار نمونه گیری در تخمین نسبی:1-  انواع تله های پارچه ای، تشتکی، چسبنده، چرخشی،  طمعه ای، صوتی، جنسی، نوری، شیشه ای، منقلی، اجاقی، چادری، دلتایی . 2-  تور حشره گیری 3-  ضربه زدن 4- اسپیراتور برای جمع آوری افراد بالدار شته ها و شپشک ها استفاده می شود. استاندارد کردن تله ها هم باید صورت بگیرد به این صورت که باید مواردی را در نظر بگیریم: 1- روند جمعیت حشرات: برای جمعیت نر و ماده این روند باید یکسان باشد. 2- نسبت حشره : مثلاً برای کرم سیب تله طعمه ای زمانی استفاده می شود که نسبت جنسی 1:1 باشد ولی تله نوری زمانی استفاده می شود که که این نسبت 1:3(3حشره نر) باشد. 3- زمان جفت گیری: مثلاً در کرم سیب پروانه ای که  جفت گیری نکرده به تله فرومونی جلب می شود، پروانه ای که  جفت گیری کرده و تخم ریزی نکرده یا نیمه تخم ریزی کرده به تله نوری و پروانه ای که جفت گیری کرده و کاملاً تخم ریزی کرده به تله طعمه ای جلب می شود. 4- زمان وقوع حداکثر پرواز: مثلاً در کرم سیب تله فرومونی یک هفته زودتر از تله نوری یک هفته زودتر از تله طعمه ای حشرات را جذب می کنند. پس راه های کنترل با کرم سیب باید 15 روز بعد از پیک پرواز با تله فرمونی، 7 روز بعد از پیک پرواز با تله نوری و همزمان با پیک پرواز با تله طعمه ای انجام گیرد. 5- شدت جذب تله ها نسبت به حشرات: مثلاً در کرم سیب شدت جذب تله ها به ترتیب عبارت است از: تله فرمونی> تله نوری> تله طعمه ای. 6- دوام تله در طول دوره پرواز:مثلاً در کرم سیب از نظر دوام تله فرومونی> تله نوری> تله طعمه ای می باشد.  روشهای اندازه گیری برای تخمین مطلق: الف) استفاده از شاخص لینکلن، که اصول این شاخص عبارتند از: شکار حشره، علامت گذاری، رها سازی و شکار مجدد   ب) نمونه گیری از بستر زیستی حشره که به روش هایی مانند ( برای حشرات پرواز کننده از تله های چرخشی و مکنده استفاده شود، برای حشرات خاکزی از قیف استفاده شود، برای حشراتی که در داخل بافتهای گیاه زندگی می‌کنند از روشهایی مانند: شمارش مستقیم سوراخ ها روی تنه درختان، عکس برداری با اشعه ایکس، غوطه ور کردن بذر در آب استفاده شود.

شاخص روند جمعیت (Population Trend Index) که عبارت است از نسبت تعداد یا درصد تخم های یک گونه به تعداد یا درصد تخم های تولید شده آن در نسل قبلی که: اگر PTI=1 باشد جمعیت حشره ثابت است.  اگر PTI<1 باشد جمعیت حشره کاهش می یابد.  اگر PTI>1 باشد جمعیت حشره افزایش می یابد

اصول تاکتیکی مبارزه با آفات گیاهی: الف) اصول طبیعی: که فقط عوامل طبیعی جمعیت حشرات را در زیر سطح زیان اقتصادی قرار می‌دهند. ب) اصول کاربردی: که مبارزه با حشرات به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم توسط انسان صورت می گیرد و شامل روش هایی مانند: مبارزه (زراعی، فیزیکی، مکانیکی، قانونی، بیولوژیکی، فیزیولوژیکی و شیمیایی می شود).  

 روش های مبارزه فیزیکی با آفات: 1- استفاده از سرما: مثلا همه مراحل مگس مدیترانه در مدت دو هفته، در دمای 5 درجه سانتیگراد از بین می رود. 2- استفاده از گرما: مانند( سوزاندن کاه و کلش، سوزاندن سطحی مزرعه، نابودی سوسک های حبوبات و شپش گندم در اثر آفتاب گرم و هورای خشک در بذر)   3- استفاده از نور که در تله های نوری کاربرد دارد. 4- استفاده از امواج رادیویی: امواج با فرکانس بالای 2450 مگاسیل در گندم آلوده به شپش کشنده می باشد. همچنین اشعه مادون قرمز سبب نابودی آفات انباری می شود. 5- استفاده از مواد رادیو اکتیو.

روش مبارزه مکانیکی با آفات: در این روش مبارزه یک وسیله یا ابزار مکانیکی برای نابودی آفات به کار می رود. جمع آوری بقای گیاهی، جمع آوری دستجات تخم حشرات با دست، کندن گودال برای جمع آوری و دفن ملخ ها از جمله روش های مبارزه مکانیکی هستند.

 روش مبارزه قانونی با آفات: یعنی وضع مقرراتی برای کنترل ورود مواد کشاورزی و جلوگیری از ورود آفات جدید که شامل مراحلی مانند: حذف آلودگی، ریشه کنی، محدود سازی و مبارزه.

روش های مبارزه ژنتیکی با آفات: این روش ها به چند طریق اجرا می شوند: الف) روش نر عقیمی (Sterilization ) که برای اولین با در سال 1937 روی مگس دام استفاده شدم در این روش شفیره نر حشرات در مقابل اشعه مورد تابش ایکس یا گاما قرار می‌گیرند که منجر به عقیم شدن آنها می شود و پس از رها سازی، حشرات نر عقیم با حشرات سالم جفت گیری کرده و تخم های نازا را به وجود می‌آورند. در این مورد نسبت رها سازی نرهای عقیم به نرهای بارور باید 9:1 باشد.  ب)روش عقیم کردن نسل اول    ش) روش به هم زدن نسبت جنسی  ک) روش حابجایی کروموزومی   ق) روش اختلاط ژن ها در جمعیت حشرات.

روش های مبارزه رفتاری با آفات: اساس این روش مداخله در رفتار آفت است. برای این کار از مواد یا ابزار جلب کننده ( Attractant ) یا دفع کننده  ( Repellant) استفاده می شود.  1- هورمون ها (خبر دهنده های درون ارگانیسمی)  که توسط غده یا اندام خاصی ترشح می شوند و باعث بروز اعمال یا رفتارهای خاص در درون بدن موجود زنده می‌شوند. از جمله هورمون  های مهم در حشرات، هورمون جوانی (Juvenil Hormone) و هورمون تغییر جلد (Ecdyson Hormone) می باشند. 2- فرومون ها (خبر دهنده های درون گونه ای): این مواد شبیه هورمون ها هستند که از غددی در حشره ترشح و توسط اندامی به خارج از بدن ریخته می شود و منجر به بروز رفتارهایی خاص در افراد یک گونه می شوند. مهمترین فرومونی که در راه کنترل رفتاری با حشرات استفاده می شود، فرومون جنسی است. 3- سینومون ها (خبر دهنده بین گونه ای): این ترکیبات برای هر دو موجود دریافت کننده و تولید کننده سودمند است.  4- آلومون ها (خبر دهنده های بین گونه ای): این ترکیبات برای موجود تولید کننده سودمند و برای موجود دریافت کننده مضر می‌باشند. 5- کایرومون ها (  خبر دهنده های بین گونه ای): این ترکیبات برای موجود تولید کننده مضر و برای موجود  در یافت کننده سودمند می باشند.

روش مبارزه شیمیایی با آفات: در این نوع مبارزه از ترکیبات شیمیایی علیه حشرات استفاده می شود که به این ترکیبات حشره کش ها  گفته می شود. نخستین  حشره کش ها شامل : حشره کش نیکوتینی و حشره کش د.د.ت می‌باشد. استفاده از آفت کش ها در گذشته مرسوم بوده ولی امروز کاهش یافته است. در واقع مشکلات عمده مصرف آفت کش ها  عبارتند از: 1- سمپاشی های بی رویه و نا آگاهانه که موجب تکرار مصرف آفت کش ها می شود. در نتیجه تکرار سمپاشی، آفت مورد نظر به آفتکش مقاومت پیدا می کند. 2- دشمنان طبیعی آفت در منطقه نابود می شوند. 3- بقایای آفتکش ها روی محصولات کشاورزی تا زمان مصرف باقی می مانند لذا بهداشت عمومی به خطر می افتد. اما چنانچه، نکات اساسی در کاربرد روش های شیمیایی با در نظر گرفتن مواردی مانند: 1- تعیین زمان مناسب کنترل شیمایی 2-  تعیین سم مناسب. 3- کاربرد صحیح سموم با انتخاب وسایل مناسب برای سمپاشی رعایت شود تا حدی از زیان های بر شمرده در فوق کاسته می شود.

کنترل زراعی حشرات:  یعنی هر تغییری در روش تولید محصول که منجر به کاهش صدمات یا جمعیت آفات می شود را گویند که  شامل روش های گوناگونی می باشد مانند:  1- بهداشت مزارع شامل پاکسازی بقایای گیاهی، از بین بردن محل های زمستان گذرانی آفات و هرس. 2- عملیات شخم. حشرات آفت و دشمنان طبیعی حشرات آفت در زمین هایی با شخم حداقل یا شخم نخورده، بیشتر است. مثال: دشمنان طبیعی  در روی لارو های پروانه در سیستم های شخم نخورده بیشتر است در مقایسه به سیستم های شخم خورده و  این تفاوت ناشی از تراکم بیشتر پروانه ها در سیستم شخم نخورده است. 3- مدیریت آبیاری در برخی از موارد از سیستم آبیاری برای پخش حشره کش ها یا دیگر آفت کش ها در زمین کشاورزی استفاده شده است. از آبیاری بارانی برای کنترل آفات شاخ و برگ نیز استفاده می شود مانند بید سیب زمینی و شب پرۀ الماسی را می توان با آبیاری بارانی کنترل کرد. فعالیت هایی مانند آبیاری و کوددهی مناسب و کنترل علف های هرز می توانند روی توانایی گیاه تأثیر زیادی گذاشته و در نتیجه روی خسارت ناشی از حمله حشره اثر کند 4 - تراکم گیاه 5- تناوب محصول: تناوب زراعی سبب تغییر در کشت محصولات بعدی می شود. 6- تاریخ کاشت و برداشت:  محصول تاریخ کاشت نیز تاثیر زیادی بر روی آفات دارد و قبل از پیدایش حشره کش ها به طور وسیعی برای جلوگیری از حمله آفات به کار برده می شد. برهم زدن هم زمانی محصول و آفت نیز برای کنترل آفات مفید است.گوجه فرنگی گیاه دیگری است که از تغییر تاریخ کاشت سود می برد. به طور مثال با زود تر کاشتن گوجه فرنگی، میوه های گوجه فرنگی قبل از ذرت میرسند و خسارت ناشی ازآفت هیلیوتیس به حداقل می رسد. گوجه فرنگی هایی که دیر کشت می شوند، توسط شب پره هایی که جلب ذرت نمی شوند به شدت آلوده می شوند. 7- کاربرد کود: کاربرد کود نیتروژن دار اثر زیادی روی جمعیت آفات و حمله آنها دارد زیرا نیتروژن محدود کنندۀ تغذیه بسیاری از حشرات است. 8- تنوع کاشت: یعنی استفاده از محصولات دیگر در مزرعه در جهت کاهش حمله آفات است. که شامل استفاده از انواع گیاهان جهت کاهش حمله حشرات افت  می شود عبارت از کشت مخلوط،کشت گیاهان تله، کشت ردیفی و کشت علف های هرز.  گیاهان تله محصولاتی هستند که برای جذب آفات کاشته می شوند تا آنها را از محصولات اصلی دور و یا در یک جای متمرکز کنند تا به آسانی نابود شوند. گیاهان تله مانند یونجه را داخل پنبه می کارند و کاشت یونجه سبب افزایش رشد و حفظ دشمنان طبیعی حشرات می شود. زراعت های تله ای اجازه می دهند تا جمعیت های آفت و دشمن طبیعی در مجاورت محصول اصلی که هدف ، کنترل آفت در آن است شکل بگیرد.

مثال: گیاه:یونجه Medicago

حشرۀ آفت: شته  Acyrthosiphon pisum

دشمن طبیعی حشره آفت: Aphididius smithi

یونجه در سال دو تا چهار بار برداشت می شود. در هر زمان که مزرعه برای چند روزی بدون پوشش گیاهی می شود پارازیتوئید حشره آفت در برابر پرتوهای مستقیم خورشید قرار می گیرند . وجود گیاه ثانویه و تاریخ برداشت و نوع برداشت این آشفتگی را می تواند بهبود بخشد.مثلا به جا گذاشتن یونجه نچیده شده به صورت نواری، به شته ها و دشمنان طبیعی آنها پناهگاه موقت می دهد.

تحقیقات نشان داده است که کشت چند محصول در یک مکان، مشکل آفت را نسبت به تک کشتی گونه های یکسان می کاهد.  یک نمونه از سازگاری کشت مخلوط در مدیریت آفت: .کشت توت سیاه در بین موستان های ناحیه مرکزی کالیفرنیا برای کنترل زنجرک مو، پارازیتوئید (دشمن طبیعی حشره) به نام Anogrus epos   به تخم های زنجرک مو و زنجرک روی توت سیاه حمله می کند، با حمایت توت های سیاه به طور یک در میان بین سایبان های مو، ذخیره دائمی از تخم های هر دو نوع زنجرک در دسترس پارازیتوئید است که در نهایت جمعیت آنها به قدر کافی بالا نگه می دهد تا بتوانند زنجرک مو را تحت کنترل بیولوژیک قرار دهند. برداشت نواری ذرت ولوبیا در نوارهای متناوب، بیشتر از تک محصولی آنها آفات حشره ای را روی هر دو محصول کاهش می دهد. کشت های بینابینی از همان قاعده های کشت چند محصولی پیروی می کنند با این تفاوت که گونه های کشت شده به طور بینابینی، یک گیاه زراعی نیستند. علف های هرز مانند تاج خروس  Amaranthus ، سلمه ترهChenopoidium   و کیسه کشیش   Caosella وقتی به شدت توسط شته ها آلوده شوند، به عنوان خزانه ای برای تولید دشمنان طبیعی حشرات ( مخصوصاً شته ها عمل می کنند. منحرف کردن جمعیت های آفت از محصول، یکی از فواید حفاظت از دشمنان طبیعی حشرات در بوم نظام های کشاورزی می باشند. کشت گیاهان تله، معمولاً شامل نواحی کوچکی از یک محصول یا گونه دیگر در نزدیکی محصول اصلی می باشد. بسته به چرخه فصلی می توان اجازه داد که حشرات در گیاهانِ تله رشد کنند تاآنها را با یک حشره کش از بین برد. گیاهان تله می توانند همان گیاه زراعی باشند که در زمان متفاوتی کشت شده ویا گونه دیگری باشند. نمونه ای از کاربرد این روش را می توان در کشت سویا در منطقه می سی سی پی و در ایالات های جنوبی آمریکا مشاهده کرد. برای کنترل جمعیت های سوسک برگ خوار لوبیا در مزارع سویا، 5-10 درصد از مزرعه را با واریتۀ زودرس سویا، 10 روز تا 3 هفته قبل از کشت اصلی کشت می کنند. کشت اصلی مزرعه، یک رقم دیر رس سویا می باشد. در اوایل فصل رشد رویشی گیاهان زودرس، سوسک های برگ خوار زمستان گذران، را که در جستجو غذا و محل تخم ریزی هستند به خود جلب می کنند. 7 تا 10 روز پس از ظهور حشراتِ کامل برای جلوگیری از حمله آنها به محصول اصلی کشت تله ( ارقام زودرس سویا) را سمپاشی می کنیم. در اواخر رشد هم، با پر شدن غلاف های سویا سن سبزِ پنبه Nezara viridula  به کشت تله جلب شده و در آنجا تجمع پیدا می کنند و در صورت نیاز می توان آنها را سم پاشی کرد. استفاده از این روش، باعث کاهش هزینه سم پاشی و همچنین کاهش باقیمانده سم در محیط می گردد.

کنترل بیولوژیکی حشرات: در سال 1919 توسط H. S. Smith  تعریف ساده ای از کنترل بیولوژیک ارائه گردید : کنترل یا تنظیم جمعیت های آفت بوسیلۀ دشمنان طبیعی. در سال 1962، اولین طرح موفقیت آمیز کنترل بیولوژیکی حشرات انجام شد بدین صورت که جابجایی یک دشمن طبیعی انجام گرفت. مرغ مینا برای کنترل ملخ قرمز  Nomadacris septemfasciata از هند به موریتانی وارد شد و تا سال 1772 این پرندۀ هندی به خاطر کنترل موفقیت آمیزدر ملخ آفت، شهرت فراوانی یافت. عصر مدرن کنترل بیولوژیک  حشرات: در سال 1978 حشره سپردار  Icerya purchasi  در کالیفرنیا کشف شد که بومی آمریکا نبود، بنابراین فاقد هرگونه دشمن طبیعی در آنجا بود، جمعیت سپردار رو به فزونی گذاشت و در طول 20سال، صنعت مرکبات کالیفرنیا را نابود کرد. سپس محققان دریافتند که دشمن طبیعی این حشره سپر دار آفت، بومی استرالیا است و در نتیجه دشمن طبیعی این حشره را که کفشدوزک استرالیایی (Rodalia cardinalis) است را به آمریکا آوردند و کفشدوزک استرالیایی با اشتهای حریصانه، حشره سپردار (Icerie Purchasi )  را خورد و در نتیجه حشره سپردار آفت  کاهش یافت. در ایران کنترل بیولوژیکی از سال 1326 با وارد کردن کفشدوزک نامبرده شروع شد.

دشمنان طبیعی شامل:  1- شکارگرها     2- پارازیتوئیدها    3- عامل های بیماریزا مانند:باکتری ها، ویروس ها، نماتودها، پروتوزوآ، قارچ ها...

شکارگرها: شکارگرها به عنوان عامل های طبیعی مهمی هستند که بدلیل عادتهای غذایی عمومی شان، برای حفاظت گیاهان در برابر حشرات مناسب ترین هستند همچنین شکارچی هاموجودات زنده ای هستند که زندگی آزاد داشته و حیوانات دیگر را می خورند، شکارچی معمولاً شکار خود را در عرض مدت کوتاهی کشته و سپس می خورد، معمولاً به همه مراحل بالغ و نابالغ شکار حمله می کنند و برای کامل شدن رشد خود و رسیدن به بلوغ به بیش از یک شکار نیاز دارند. شکار چی های مهم حشرات شامل: پرندگان، ماهی ها، دوزیستان ( قورباغه و سمندر)، خزندگان (مارمولک، مار و لاک پشت) ،پستانداران ( خفاش و جوندگان) بند پایان (حشرات، کنه ها و عنکبوت) می باشند. تقریباً 58 درصد بندپان را حشرات تشکیل میدهند. شکارچی های مورد استفاده در مدیریت زیستی، حشرات وکنه ها می باشند. برخی از حشرات شکارچی مانند: کفشدوزک ها و با لتوری ها دامنه میزبانی بسیار محدودی دارند و تقریباً از یک گونه شکار تغذیه می کنند( شکار: حشره آفت شته) که به این شکارچی ها تک خوارMonophage  گفته می شود. اکثر شکار گران حشرات، تغذیه کنندگان عمومی هستند که از انواع زیادی از گونه های حشرات تغذیه می کنند.شکارچی های دیگر مانند لاروهای سیرفیده،  دامنه میزبانی تقریباً وسیعی دارند و از چند گونه شکار تغذیه می کنند و به آنها چندخوار Oligophage گفته می شود. شکارچی هایی که تمایل به تغذیه از دامنه وسیعی از انواع شکار دارند را همه چیز خوار Polyphage  گویند. برخی از شکارگرها از سایر شکارگرها و پازیتوئیدها تغذیه می کنند. علاوه بر این ها، برخی از گونه های شکارگرها می توانند آفت شوند.به عنوان مثال: حشره ای که هم ویژگی شکارگر (دشمن طبیعی حشره) و هم ویژگی آفت حشره را دارد، مورچه آتشی است Solenopsis SPP. مورچه آتشی، شکارگر تخم بسیاری از بالپولکداران آفت است.هرچند که مورچه آتشی یک آفت عمده نیز است چون نیش های دردناکی را به جانوران وارد می کند و نیز لانه هایی را بنا می کند که فضای سبز را تخریب می کند. ویژگی های دیگری که شکارچی را عوامل موفقی در مدیریت زیستی کرده است عبارتند از:  1- شکار خیلی زود کشته می شود.    2- تمام افراد جمعیت (نرها، ماده ها، افراد نابالغ و افراد بالغ) به دنبال شکار می گردند.

پارازیتوئید ها: پارازیتوئیدها به عنوان گروهی هستند که عموماً برای کنترل بیولوژیک حشرات استفاده می شوند. پارازیتوئیدها در نوشته های حشره شناسی اغلب بر پارازیتها دلالت دارد.ولی یک پارازیتوئید نهایتاً میزبانش را مصرف می کند و می کشد در حالی که پارازیت این کار را انجام نمی دهد. پارازیتوئید تقریباً در تمام سیستم های زراعی وجود دارند. پارازیتوئیدهایی که حشرات آفت را مورد حمله قرار می دهند معمولاً تحت عنوان پارازیتوئیدهای اولیه شناخته می شوند. یک پارازیتوئید در مرحله نابالغ،  انگل است. اما در دورۀ بلوغ زندگی آزاد دارد. در تمامی موارد پازیتوئید ها میزبان خود را می کشند. پارازیتوئیدها اغلب به چند دلیل عوامل مهمی در مدیریت زیستی هستند: 1- بقای خوبی دارند. 2- یک و یا تعداد کمی میزبان برای رشد کامل آنها کافی است.     3- در صورت پایین بودن جمعیت میزبان، نیز می توانند دوام بیاورند. معایب عمده پارازیتوئیدها در مدیریت زیستی عبارتند از:  1- توانایی جستجو میزبان می تواند تحت تأثیر آب و هوا یا عوامل دیگر کاهش پیدا کند.     2- فقط ماده ها جستجوگرند و بیشتر وقت خود را صرف جستجو می کنند  و در نتیجه تعداد تخم کمی گذارند.  پارازیتوئیدها دارای دشمنانی هستند که می توانند آنها را از بین ببرند، به این پدیده هیپرپازیتیسم گفته می شود. که اینجا پارازیت آفت را پارازیت اولیه و هیپرپارازیت را پارازیت ثانویه گویند.

  تفاوت پارازیتوئیدها و شکارگرها: 1- پازیتوئیدها دامنه میزبانی محدودی دارند ولی شکارگرها دارای دامنه میزبانی وسیعی هستند. 2- پارازیتوئیدها روابط پیچیده تری با میزبانشان دارند نسبت به شکارگرها.

برای حفاظت از دشمنان طبیعی حشرات باید نکاتی را رعایت کنیم:  1- شخم کمتر در حواشی مزارع 2- استفاده نکردن از سموم یا استفاده از سموم کم خطر  3- برداشت ردیفی یا نواری 4 - استفاده از کشت مخلوط گیاهان   5- تنظیم محیط اطراف مزارع.  تنظیم محیط اطراف مزارع، عملی ترین روش ها، فراهم کردن نیازهای دشمن طبیعی (غذای ثانویه، پناهگاه زمستانی و لانه) می باشد که سبب افزایش تولید مثل دشمن طبیعی می‌گردد. فراهم کردن مکان هایی برای لانه سازی زنبورهای شکارگر  Polistes  و نگهداری تمشک های وحشی در اطراف باغات مو، به عنوان غذای میزبان ثانویه می باشد..  عامل های بیماریزا: حشرات تقریباً همانند مهره داران ، به انواع عامل های بیماریزا حساس هستند. عامل های بیماریزا  باکتری ها، ویروس ها، نماتودها، پروتوزوآ، قارچ ها...         

عملکرد کنترل بیولوژیکی حشرات: 1- حفاظت از دشمنان طبیعی حشرات. مانند شکار گرها، پارازیتوئیدها و عامل های بیماریزایی حشره  2- وارد کردن دشمنان طبیعی حشرات   3- پرورش انبوه دشمنان طبیعی .حفاظت از دشمنان طبیعی حشرات: یعنی حفاظت بوسیله روش هایی که دشمنان طبیعی را حفظ یا افزایش دهد. برخی از روش های مورد استفاده برای حفظ جمعیت های دشمن طبیعی حشره عبارتند از: اجتناب از کاربرد حشره کش های شیمیایی در طیف وسیع؛ کشت گیاهان به صورت مخلوط یا پوششی یا محصولات پناهگاهی و تهیه مکمل های غذایی برای دشمنان طبیعی. مثال: در باغ گردو و سیب در کالیفرنیا، کشاورزان برای حفظ و افزایش دشمنان طبیعی حشرات، با کاشت گیاهان پوششی مانند شبدر، که می توان گونه های متعددی از دشمنان طبیعی را جلب کند و همچنین مواد غذایی مانند نیتروژن را دوباره به خاک برگرداند. محصولات پناهگاهی نیز به منظور تامین یک منیع غذایی کمکی برای دشمنان طبیعی حشرات، می توانند نزدیک به دیگر محصولات کاشت شوند. بسیاری از گونه های دشمنان طبیعی حشرات، برای تامین انرژی مورد نیاز خود نیاز به گیاهان تولید کننده شهد هستند. همچنین دانه گرده گیاهان گلدار و بی گل می تواند مکمل غذایی خوبی برای دشمنان طبیعی حشرات باشد. گاهی گیاهان غنی از دانه گرده، مانند گل آفتابگردان برای تقویت جمعیت  دشمنان طبیعی در بین محصولات کاشت می شوند.   2 - وارد کردن دشمنان طبیعی حشرات: حشرات اغلب به طور تصادفی و یا به منظور خاصی به مناطق به مناطق جدید معرفی می شوند. گاهی حشرات وارد شده (حشره خارجی یا غیر بومی )، گیاه یا گیاهان میزبان مناسبی را در زیستگاه جدید پیدا می کنند که می توانند روی گیاه میزبان مناسب زنده بمانند و تولید مثل کنند. هنگامی که یک حشره غیر بومی به منطقه جدید وارد می شود، اغلب هیچ دشمن طبیعی برای مهار جمعیت خود ندارد و در نتیجه حشره غیربومی به زودی تبدیل به آفت می شود.مانند ماجرای شپشک استرالیایی که در کالیفرنیا آفت شدیدی شد و خسارت قابل توجهی را بوجود آورد و در پایان با آوردن کفشدوزک از استرالیا با کالیفرنیا  خسارت رفع شد.(کفشدوزک استرالیایی به عنوان دشمن طبیعی شپشک استرالیایی در کالیفرنیا). همچنین دشمن طبیعی باید از منطقه ای گرفته شود که آب و هوایی مشابه با مکانی که وارد می شود داشته باشد. چون اگر دشمن طبیعی خارجی قادر به حیات و تولید مثل نباشد به عنوان یک عامل کنترل بیولوژیک مؤثر نخواهد بود.   3- پرورش انبوه دشنمان طبیعی حشرات: پرورش و رها سازی دشمنان طبیعی در مزرعه معادل با کاربرد حشره کش ها است.آنها اغلب برای کنترل آفات روی محصولات گران قیمت مانند توت فرنگی که در مزراع کوچک رشد داده شده، استفاده می شود. در حال حاضر بیش از صد کمپانی در شمال آمریکا وجود دارد که مشغول به فروش موجودات مفید یعنی دشمنان طبیعی حشرات می باشد.  تعدادی از پارازیتوئیدها و شکارگرها می توانند به مواد حسی حاصل از گیاهان پاسخ دهند. مثال: پارازیتوئیدMicropilitis eroceipes   توسط تحریک بویایی که توسط شهد گلها القا می شود، جذب می شوند. مثال: شکارگر پلی فاژ ناجوربالان به نام  Orius ionsidiosus به مواد شیمیایی بودار ابریشم ذرت حساس هست و جذب آن می شود و سبب از بین بردن حشرات در آنجا می شود. دشمنان طبیعی حشرات قادرند بوهای حاصل از گیاهان را بگیرند و واکنش دهند. مثال: در کشت مخلوط ذرت- لوبیا- کدو. شکارگر طبیعی حشره در این کشت Orius triticolon white  قادر است بوهای حاصل از گیاهان را  از فواصل دور بگیرد و واکنش دهد و به سمت مزرعۀ کشت مخلوط مهاجرت کند و در نتیجه تعدادشان زیاد می شود و حشرۀ آفت را از مزرعه از بین می برد. البته در این نوع آزمایش، ساختار و تراکم گیاه و شرایط محیطی سبب افزایش دشمن طبیعی می شود. فراوانی قند و گرده گیاهان گلدار و بی گل در مزارع می تواند موفقیتِ طول مدت زادوولد دشمنان طبیعی حشرات را با افزایش باروری و طول عمر در حد زیادی بالا ببرد.همچنین گزارش شده است که شهد ناشی از فعالیت شته ها (حشره آفت) نیز باروری و طول عمر دشمنان طبیعی حشرات را افزایش می دهد. مثال: طول عمر زنبور  Aphytiss SPP. تغذیه شده با قند، بین 2-6 هفته متغییر بود در حالیکه ماده های محروم از تغذیه با قند 3 روز زنده می مانند. فراوانی نسبی منابع طمعه (حشره آفت) نیز می تواند روی تعداد دشمنان طبیعی حشره اثر گذارد. مثال: تعداد دشمن طبیعی حشره ای به نام :Colemegilla maculate  و تعداد حشره آفت سوسکCoccinellid   در سیستم زراعی تک کشتی ذرت و همچنین سیستم زراعی کشت مخلوط ذرت- لوبیا- کدو بررسی شد.در نتیجه در تک کشتی ها چون طعمه فروان است، تعداد حشره آفت سوسک و تعداد دشمنان طبیعی نیز ریاد است. ولی در کشت مخلوط  طعمه کم است تعداد حشره آفت و تعداد دشمن طبیعی حشرات کم است.

مقاومت گیاهان به آفات: برخی گیاهان به علل مختلف قادرند در برابر برخی آفات مقاومت پیدا کنند انواع این مقاومت عبارتند از: 1- مقاومت اکولوژیکی: این مقاومت از همزمان نبودن مراحل رشد گیاه و رشد حشره پدید می آید.   2- مقاومت فنتیکی: که ساختار گیاه به گونه ای است که آن را در برابر آفتی مقاوم می کند، مثلاً وجود سیلیس در ساقه برنج سبب مقاوم شدن آن به کرم ساقه خوار برنج می‌شود و یا ارقام کرکدار غلات به سوسک برگ‌خوار غلات مقاومند.  3- مقاومت ژنتیکی: که توسط یک یا چند ژن مقاوم در گیاه به وجود می‌آید و خود شامل انواع زیر است: 1- تحمل: که ناشی از یک یا چند عامل نظیر قدرت عمومی گیاه، ترمیم بافت های آسیب دیده، تولید شاخه های جدید و یا تغذیه حشره از اندام های غیر حیاتی گیاه می‌باشد و به عبارتی دیگر  تحمل عبارت است از خصوصیات وراثتی گیاه، که سبب افزایش تحمل آن به حشرۀ آفت شده و آن را قادر می سازد که خسارت حشره را تحمل کرده یا آن را ترمیم کند.   2- آنتی زنوز: آنتی زنوز از کلمه یونانی Xeno  به معنای میزبان گرفته شده است و  Anti  به معنای ضد، عبارت است از عدم توانایی گیاه در پذیرایی از حشره گیاهخوار که در نتیجه، حشره آفت مجبور می شود گیاه میزبانِ دیگری را انتخاب کند و یا به عبارتی دیگر حشره نسبت به گونه خاصی از یک گیاه جهت تخم ریزی، تغذیه یا پناهگاه می تواند کشش داشته باشد  یا دوری کند. گیاهان واجد مکانیم آنتی زنوز، ممکن است بوهایی را تولید نمایند که باعث دور شدن حشرات از آنها می گردد .اینگونه بوها را اصطلاحاً دور کننده بویایی Olfactory repellents نامیده اند. گیاهان حساس ممکن است بوهایی متصاعد نمایند که سبب کند شدن و توقف حشره در مجاورت گیاه تولید کنندۀ این بوها اصطلاحاً متوقف کننده ها Arrestament odors   نامیده می شود. مثال: اسانش کروسیفره سبب جلب سفیده کلم می شود. 3- آنتی بیوز: یک سری از ترکیبات شیمیایی در گیاه وجود دارند که سبب آنتی بیوز می‌شوند. این ترکیبات در دو دسته قرار می‌گیرند: الف) مانع شونده های فیزیولوژیک: مثل دو ماده MBOA, DIMBOA در ذرت سبب مقاومت به کرم ساقه خوار اروپایی می شوند و یا آبسزیک و اسید سالیسلیک که در برخی ارقام برنج سبب مقاومت آن به کرم ساقه خوار برنج می‌شود. ب) کمبود مواد غذایی در گیاهان: مثلاً کمبود آسپارژین در برنج سبب مقاومت آن به نوعی زنجره به نام Nilaparvata Iugens می‌شود و یا کمبود اسید لینولئیک در نیشکر باعث مقاومت آن به کرم ساقه خوار نیشکر می‌شود. مقاومت گیاهان به حشرات در کشت مخلوط، زمانی حاصل می شود که گیاه حساس همراه با یک گیاه مقاوم کشت گردیده و در اثر حضور گیاهان مقاوم، گیاهان حساس نیز تا حدودی از حمله حشره آفت محافظت شوند. به عنوان مثال تراکم جمعیتDiaphania hyalinata   (آفتی از راسته بال پولک داران در روی گیاهان خانواده کدوئیان در مکزیک) در کشت مخلوط: کدو- ذرت- لوبیا و لوبیا چشم بلبلی، نسبت به زراعت تک کشتی کدو خیلی کمتر است.

به روش استفاده هدفمند از دشمنان طبیعی برای کاهش خسارت آفات، مدیریت زیستی، بیومدیریت یا مدیریت متمرکز زیستی   Biologically intensive managment گویند. تاریخچه کنترل زیستی: مربوط به قرن چهارم در استان کوان تانگ چین می باشد که برای مدیریت آفاتِ مرکبات، از مورچه ها استفاده شد.

 

 

کنترل بیماریهای گیاهی: عواملی که سبب بیماریهای گیاهی می‌شوند شامل: 1- عوامل غیر زنده (Abiotic) مانند: سرما، گرمای شدید، نور، تغییرات اسیدیته، آلودگی هوا، مواد غذایی و آفت کش ها می‌باشد که این عوامل سبب بیماری‌های غیر واگیر می‌شوند. 2- عوامل زنده (Biotic) مانند قارچ‌ها، ویروس‌ها، باکتری‌ها، نماتدها و انگل‌های گلدار هستند و این عوامل زنده سبب بیماری‌های واگیر دار می‌شوند. اولین بیماریهای گیاهی که در دنیا فاجعه آفریدند، بیماریهای سفیدک داخلی سیب زمینی در ایرلند 1840، لکه قهوه ای برنج در سنگال 1940، سوختگی برگ ذرت در آمریکا 1970 می‌باشد.

پارازیتیسم و تولید بیماری: پارازیت یعنی موجودی که روی موجود دیگری زندگی میکن و مواد غذایی را از آن  جذب می‌کند. موجودی که مورد تغذیه واقع می شود نیز میزبان نام دارد. ارتباط میان پارازیت و میزبان را پارازیتیسم می‌گویند. انواع پارازیت شامل: الف) پارازیت اجباری(Obligate parasite): یعنی پارازیت فقط روی گیاه زنده تکثیر می‌یابد مانند: ویروس‌ها، عامل سفیدک‌های سطحی و داخلی، عامل مولد زنگ‌ها و زنگ‌های سفید.  ب) پارازیت اختیاری (Facultative parasite): یعنی پارازیت هم روی گیاه زنده و هم روی گیاه غیر زنده قادر به فعالیت است مانند: عامل مرگ گیاهچه یا پیتیوم.

سیکل بیماریهای گیاهی: مراحل مختلفی را که گیاه برای بیمار شدن باید طی کند، سیکل بیماری گویند که شامل این مراحل می‌باشد: 1- مرحله تلقیح یا تماس با میزبان (Inoculation): یعنی عامل بیماری با گیاه میزبان تماس برقرار کند.   2- نفوذ (Penetration): یعنی عامل بیماری در گیاه نفوذ کند.  3- مرحله عفونت (Infection): یعنی عامل بیماری ببا سلول یا بافت حساس گیاه تماس می‌یابد و شروع به تغذیه از آنها می‌کند.

4- مرحله کمون (Incubation): مرحله ای است بین عفونت و شروع علائم ظاهری بیماری.  5- مرحله چیرگی (Invation): مرحله است که عامل بیماری شروع به تکثیر می کند و بیشتر قسمتهای میزبان حمله می‌کند.6- مرحله انتشار عامل بیماریزا (Dissemination ): در این مرحله پاتوژن توسط باد، خاک، آب، حشرات و بذر منتشر می‌شود.

عوامل دفاعی گیاهان: الف) دفاع ساختمانی: یعنی ساختمان گیاه طوری باشد که پاتوژن نتواند به آن حمله کند، مانند لایه کوتیکولی و مومی، بسته شدن روزنه ها و ساختمان دیواره سلولهای اپیدرمی که هرچه سختی دیواره خارجی آنها بیشتر باشد عامل بیماری کمتر می‌تواند وارد آن شود.  ب) دفاع داخلی: یعنی گیاه بعد از ورود عامل بیماری حصارهایی در برابر آن تولید می‌کند، مثل تشکیل لایه های چوب پنبه ای یا لایه های جداشونده، تولید صمغ و دفاع سلولی که شامل تورم دیواره خارجی اپیدرم، ترشح مواد سخت توسط سلول اطراف قارچ، ترشح سم توسط سلول می‌باشند.

راههای کنترل بیماریها: 1- جلوگیری از ورود عوامل بیماریزا مانند ممانعت از ورود، بازرسی و حذف. 2- مبارزه زراعی مانند حذف قسمتهای آلوده گیاه. حذف بقایای گیاهی، حذف میزبان واسط، غرقاب زمین، هرس کردن، کشت مخلوط و استفاده از گیاهان تله، شخم زدن، کوددهی و آیش و ....  3- مبارزه فیزیکی مانند گرما درمانی، استفاده از بخار و آفتاب دهی، ضد عفونی کردن خاک، سرما دهی و استفاده از امواج و اشعه ها. 4- مبارزه بیولوژیکی که دو نوع است: الف)مکانیسم داخلی: یعنی یا گیاه علیه پاتوژن مواد سمی تولید میکند، مثلاً با تولید آنتی بیوتیک مانع تغذیه پاتوژن میشود ( مقاومت آنتی بیوزی) و یا گیاه به علت داشتن ترشحات مخصوص سلولهای اپیدرمی نسبت به پاتوژن مقاوم می شود ( مقاومت آنتی زنوزی) ب) مکانیسم خارجی: یعنی آنتاگونیستها پاتوژن را کنتری میکنند مانند قارچ Cladosporium که آنتاگونیت عامل پوسیدگی توت فرنگی است.

استراتژیهای بکار گیری مقاومت در برابر بیماریهای گیاهی:  وتزل (Whetzel) شش استراتژی مشخص برای استفاده از مقاومت در بیماریهای گیاهی را شرح داده است که شامل:1- انتخابSelection: روش ساده ای است که طی آن ارقام متحمل، مقاومت یا ایمن نسبت به بیماری خاصی انتخاب شده و تکثیر و مورد استفاده قرار میگیرند. 2- دو رگه گیری Hybridization: شامل تلاقی ارقام مورد نظر با ارقام متحمل، مقاوم و یا ایمن است. 3- پیوند زدنGrafting: شامل پیوند ریشه، ساقه، یا اندام های هوایی یک میزبان مقاوم به بیماری خاص روی میزبانی است که از نظر اقتصادی دارای ارزش فراوان است. 4 -تغذیهNutrition : شامل کوددهی و تقویت موقت گیاه میزبان در مقابل عامل بیماریزا اشت. مثلاً استفاده از فسفر در مزارع گندم موجب مقاومت میزبان نسبت به بیماری پاخوره می‌گردد. 5- معالجه و دارو درمانیChemothrapy : شامل استفاده از مواد شیمیایی سمی بر علیه عامل بیماری بوده  و منظور از آن محافظت گیاه در مقابل آلودگی و یا معالجه آن بعد از وقوع آلودگی است به عنوان مثال تزریق آنتی بیوتیک به درختان گلابی آلوده به بیماری مایکوپلاسمایی زوال درختان گلابی میتواند نمونه مناسبی به حساب آید. 6- مایه کوبی بر علیه  بیماریVaccinaton : یعنی استفاده از حفاظت تقاطعی.

حفاظت تقاطعی Cross protection : حفاظت تقاطعی یعنی استفاده از یک نژاد ضعیف بیماریزا در گیاه علیه نژاد قوی از همان عامل بیماریزا و به عبارت دیگر واکسیناسیون گیاهان در برابر بیماریها. اولین کاربرد علمی این روش در مورد ویروس موزائیک گوجه فرنگی بوده است .

 

 

منبع: کتابها شامل:

۱-دماوندیان، محمدرضا1378، کنترل بیولوژیک آفات

2- اصلاحی، مریم،1385،چاپ اول، آفات و بيماريهاي گياهي

3- جورج، اس، فیکتر، ترجمه دکتر احمد مظفری، اطلس رنگی حشرات.

4- پاشایی راد، شاهرخ، ج1384.جانور شناسی بی مهرگان.

5- كوچكي،ع،جامي الاحمدي،م،كامكار،ب،ع،مهدوي دامغاني،1380،اصول بوم شناسي كشاورزي (ترجمه) – انتشارات جهاددانشگاهي،مشهد . - كوچكي،ع،ا،زند،1375،كشاورزي از ديدگاه اكولوژي – انتشارات جهاد دانشگاهي،مشهد .

8- كوچكي،ع،ح،خياباني،1383،چاپ ششم،مباني اكولوژي كشاورزي – انتشارات جهاد دانشگاهي،مشهد

9- نصيري محلاتي،م،كوچكي،ع،رضواني مقدم،پ،ع،بهشتي،1383،چاپ دوم،اگرواكولو‍ژي – انتشارات دانشگاه فردوسي مشهد

10- مقالات انگلیسی

 

 

 

گرداآورنده و مترجم:شیوا قلعه نویی
 |+| نوشته شده در  شنبه بیست و ششم آذر 1390ساعت 11:5  توسط شیوا  | 
 
  بالا